رؤساى قريش بجانب بدر مىآمدند ايشان همراه كفار بحربگاه حاضر گشتند و بشمشير مسلمانان كشته شدند حقتعالى در شأن ايشان آيه فرستاد كه * ( إِنَّ الَّذِينَ ) * بدرستى كه آنان كه * ( تَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ) * جان ستانيدند از ايشان فرشتگان و احتمال دارد كه فعل مضارع باشد بر حذف احد التاءين يعنى آنان كه جان ميستانند از ايشان فرشتگان كه اعوان ملك الموتند و يا ملائكه كه باعانت اهل اسلام در بدر حاضر شده بودند * ( ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ ) * در حالتى كه ستمكاران بودند بر نفس خود به ترك هجرت و در آن وقت هجرت فرض بود و مرافقت با كفار ممنوع * ( قالُوا ) * گفتند ملائكه از روى توبيخ مر ايشان را كه * ( فِيمَ كُنْتُمْ ) * در چه چيز بوديد از كار دين خود و با كدام طايفه بوديد از مشركان و موحدان ايشان بر سبيل اعتذار بيموقع * ( قالُوا ) * گفتند كه * ( كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ ) * بوديم ضعيفان و عاجزان * ( فِي الأَرْضِ ) * در زمين مكه و كفار بر ما غالب بودند و نتوانستيم كه هجرت كنيم بمدينه و يا از اعلاى كلمهء اسلام عاجز بوديم * ( قالُوا ) * گفتند فرشتگان بر سبيل تكذيب و تبكيت ايشان كه * ( أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّه ) * آيا نبود زمين خدا * ( واسِعَةً ) * گشاده و بسيار * ( فَتُهاجِرُوا فِيها ) * كه هجرت كنيد در طرفى ديگر از آن چنانچه مهاجران حبشه كردند * ( فَأُولئِكَ ) * پس آن گروه تاركان هجرت بدون عذر مسموع * ( مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ ) * جاى ايشان دوزخست * ( وَساءَتْ مَصِيراً ) * و بد بازگشتى است ايشان را دوزخ به جهت ترك امر واجب و مساعدهء كفار بدانكه فاولئك خبران است و ذكر فاجهت آنست كه متضمن معنى شرط است و * ( قالُوا فِيمَ كُنْتُمْ ) * حالست از ملائكه باضمار قد و يا آنكه قالوا خبران است و عايد در آن محذوف اى قالوا الهم و جمله فاولئك معطوف است بر جملهء ما قبل كه مستنتج باشد از ان و در آيه دليل است بر وجوب هجرت از موضعى كه متمكن نباشد در آن اقامهء دين و اشعار شعاير اسلام و از حضرت رسالت صلَّى اللَّه عليه و آله مرويست كه من فر بدينه من ارض الى لا ارض و ان كان شبرا من الارض استوجب له الجنة و كان رفيق ابيه ابراهيم و نبيه محمد ( ص ) يعنى هر گاه كسى فرار كند بسبب دين خود از زمينى بزمينى ديگر و اگر چه مقدار يك شبر باشد بهشت او را واجب شود و رفيق پدر خود باشد كه ابراهيم است و رفيق پيغمبر خود كه محمد ( ص ) است و از امام محمد باقر عليه السّلام مرويست كه آيهء مذكوره در شأن پنج كس نازل شد حارث بن ذمعة الاسود و ابو العاص و ابن امية بن خلف و قيس بن الوليد بن مغيره و قيس بن الفاكهة بن المغيرى كه با رسول ( ص ) هجرت نكردند چون مشركان ببدر حاضر